Dönem Sonu Dikkat Edilmesi Gereken Konular ve İşleyiş

A- Mükellefler Açısından Dönem Sonu:

Dönem sonu işlemleri ikiye ayrılır: (i) vergisel kapanış hazırlığı ve (ii) muhasebe/tevsik–belge kapanışı.

1) Kapanış öncesi “vergi check-list” (en kritik alanlar)

A) Gelir–giderin doğru döneme alınması (dönemsellik)

• Gelir tahakkuku: Fatura kesilmemiş olsa bile hizmet/teslim tamamlandıysa tahakkuk kaydı ve faturalama planı.

• Gider tahakkuku: Döneme ait olup faturası gelmeyen giderler (kira, elektrik, taşıma, danışmanlık vb.) için tahakkuk.

• Peşin ödemeler / gelecek aylara ait giderler: Peşin kira, sigorta vb. aktif hesaplarda izleme.

• Ertelenmiş gelirler: Gelecek döneme ait faturalı gelirlerin doğru ayrıştırılması.

  
  

B) KDV kapanışı (aylık kapanış mantığıyla ama yıl sonunda daha hassas)

• İndirilecek KDV listesi: Belgesiz/şüpheli fatura, hatalı KDV oranı, yanlış dönem, e-arşiv/e-fatura senaryosu.

• KDV2 (sorumlu sıfatıyla) kontrolleri: Yurtdışı hizmet, lisans/royalty, reklam vb. alımlarda dönem/doğru matrah.

• İade/doğacak KDV varsa: İade türü, YMM raporu/teminat, listeler (indirilecek–yüklenilen–satış) hazırlık.

• KDV düzeltmeleri: İade/iskonto, fiyat farkı, kur farkı, iade faturaları ve dönem etkisi.

  
  

C) Stopaj / Muhtasar – SGK hattı

• Kira stopajı, serbest meslek, ücret, telif/royalty, yurt dışı ödemelerde stopaj (ÇVÖA ve mukimlik belgesi).

• Ücret bordroları: Prim/vergiden istisnalar, yan haklar, yemek–yol, “ödemeler fiilen yapıldı mı?” uyumu.

• Ba–Bs / Formlar / E-bildirge ile muhasebe kayıtlarının uyumu (kümülatif kontrol).

  
  

D) Kurumlar vergisi matrahı – “kanunen kabul edilmeyen gider” (KKEG) taraması

• Belgesiz giderler, özel nitelikli harcamalar, cezalar, vergi cezaları, gecikme zamları/faizleri vb.

• Binek araç gider kısıtları (amortisman, gider, KDV/ÖTV kısıtları) ve yıl boyunca doğru uygulanıp uygulanmadığı.

• Örtülü sermaye / transfer fiyatlandırması etkileri (ilişkili borçlanmalar, emsal faiz, grup içi hizmet bedelleri).

  
  

E) Değerleme–envanter kapanışı (çoğu vergi riskini burada yakalarsınız)

• Stok sayımı & fire zayiat: Sayım tutanakları, fire oranları, şüpheli stoklar, miadı geçmiş ürünler.

• Şüpheli alacak / değersiz alacak: Dava–icra, protesto, yazışma, teminat; karşılık şartları.

• Kur değerlemesi: Döviz kasa/banka/alacak/borç yıl sonu değerleme ve kur farkı gelir-giderleri.

• Amortismanlar: Faydalı ömür, kıst amortisman, aktifleştirme mi gider mi (özellikle yazılım, tadilat, makine).

• Karşılıklar: Kıdem/izin, dava karşılıkları, garanti, iade karşılığı (tevsik ve hesaplama seti).

  
  

F) Sermaye, ortaklar ve finansman kalemleri (incelemede ilk bakılan alanlar)

• Ortaklardan alacak/borç, kasa hesabı (özellikle “kasa mevcudu” fiili durumla uyumlu mu?).

• Dağıtılabilir kar – kâr dağıtım stopajı planı (kapanıştan önce politika belirlemek faydalı).

• Faiz, kur farkı, finansman gider kısıtlaması (şartlara giriliyorsa oran ve hesap seti).

  
  

2) Dönem sonu muhasebe kapanış işlemleri (iş akışı gibi düşünün)

1. Belge kapanışı (cut-off):Son fatura tarihleri, irsaliye–fatura eşleşmeleri, banka ekstre kapanışları, pos tahsilat mutabakatı.

2. Mutabakatlar:

   • Banka–kasa, çek/senet, pos, kredi kartı, kredi hesapları

   • Cari mutabakat (müşteri/tedarikçi), Ba–Bs karşılaştırması

   • Stok–depo mutabakatı, sayım farkları

3. Tahakkuk ve düzeltme fişleri:Dönemsellik, gelir–gider ayrıştırma, kur değerleme, faiz tahakkuku, karşılıklar.

4. Değerleme & envanter kayıtları:Stok değer düşüklüğü, şüpheli alacak karşılığı, amortisman, kıdem/izin vb.

5. Vergi provizyonu:Kurumlar vergisi matrahı, KKEG, istisna/indirimler (AR-GE, bağış, yatırım teşvik vb. varsa) + ertelenmiş vergi (UFRS/TMS yapılıyorsa).

6. Beyan ön kontrol raporu:KDV–Muhtasar–SGK–Geçici vergi–Kurumlar vergisi tutarlılık analizi (çapraz kontrol).

   
   

3) Kapanış öncesi en çok hata çıkan 15 nokta (pratik uyarı)

• Dönem sonu fatura kesilmediği halde tamamlanan işler (gelir eksik).

• Faturası gelmeyen ama döneme ait giderler (gider eksik / KDV dönemi kayması).

• KDV2 unutulması (yurtdışı hizmet/royalty/reklam).

• İade/iskonto kayıtlarının yanlış döneme atılması.

• POS tahsilatları ile banka girişlerinin farklı dönemlere kayması.

• Stok sayım farklarının belgesiz kapatılması.

• Şüpheli alacak karşılığı şartları oluşmadan ayrılması ya da oluştuğu halde ayrılmaması.

• Kur değerleme yapılmaması / yanlış kur kullanımı.

• Amortisman–aktifleştirme hataları (özellikle yazılım ve tadilat harcamaları).

• Binek araç kısıtları yıl içinde uygulanmadıysa yıl sonunda “toplu düzeltme” karmaşası.

• Kasa ve ortaklar cari hesabının fiili durumu yansıtmaması.

• İlişkili taraf işlemleri için emsal dokümantasyon eksikliği.

• KKEG taraması yapılmadan “gider” bırakılan cezalar/faizler.

• İstisna/indirim belgeleri (bağış makbuzu, teşvik belgeleri) dosyalanmamış olması.

• Mutabakat yapılmadan beyan verilmesi.

B- Mali Müşavirler Açısından Dönem Sonu

Aşağıdaki liste “mali müşavir gözüyle” inceleme, tarhiyat ve ceza riski en yüksek başlıklardan oluşmaktadır. (Yıl sonu kapanış öncesi mutlaka kontrolü gereken ana konular)

1) Matrahı doğrudan etkileyen yüksek risk alanları

1.1. Gelirlerin eksik beyanı / yanlış döneme kayması

• Kesilmemiş fatura / eksik faturalama: Teslim/hizmet tamamlanmış ama fatura yok (gelir eksik).

• Cut-off hatası: Aralık sevkleri/teslimleri Ocak’a kaydırma; Ocak teslimini Aralık’a çekme.

• İade/iskonto/fiyat farkı/kur farkı belgelerinin yanlış döneme yazılması.

• Emanet/komisyon/acentelik işlerinde hasılatın brüt–net yanlış muhasebeleştirilmesi.

  
  

1.2. KKEG ve matrah düzeltmeleri (en sık tarhiyat sebepleri)

• Belgesiz gider / şekli eksik belge (e-arşiv/e-fatura senaryosu hatası, VKN/TCKN, tarih, mal/hizmet tanımı).

• Vergi cezaları, gecikme zamları/faizleri gider yazılması.

• Özel amaçlı/şahsi giderler (ortak, yönetici, personel dışı harcama) – işletme ile illiyet zayıf.

• Bağış/yardım: Matrahtan indirim şartları ve belge/dönem hatası.

• Finansman giderleri içinde KKEG niteliği taşıyan kalemler (özellikle ilişkili borçlanma/örtülü sermaye bağlantılıysa).

  
  

1.3. Transfer fiyatlandırması ve ilişkili taraf işlemleri

• Grup içi hizmet faturaları: “Gerçek hizmet alındı mı?” kanıt seti (sözleşme, rapor, çıktı, zaman çizelgesi).

• Emsal bedel/emsal faiz çalışması olmadan ilişkili fiyatlama.

• Yurtdışı grup şirketlerine ödemeler: stopaj/ÇVÖA/mukimlik belgesi yokluğu.

• Royalty, lisans, management fee: hem stopaj hem KDV2 hem de TP riski birlikte.

  
  

1.4. Örtülü sermaye / ince sermaye riskleri

• İlişkili borçların özkaynağa oranı ve sonuçları (faiz/KKEG/stopaj etkileri).

• Ortak cari “borç” bakiyesi ile finansman yapısının uyumsuzluğu (özellikle yıl sonu şişkin bakiyeler).

  
  

2) KDV riskleri (cezalı tarhiyatın en hızlı geldiği alan)

2.1. İndirilecek KDV’nin reddi riski

• Yanlış dönem indirimi (geç gelen fatura, yanlış ay).

• İşle ilgili olmayan gider KDV’si (temsil/ağırlama sınırları, şahsi nitelik).

• Şüpheli/mükellefiyet riski taşıyan tedarikçi (sahte/yanıltıcı belge iddiasında zincir risk).

• KDV oran hataları (1/10/20, tevkifat oranı hatası).

  
  

2.2. KDV2 (sorumlu sıfatıyla) unutulan alanlar

• Yurtdışı hizmetler (reklam, yazılım, danışmanlık, bulut, lisans).

• Royalty/know-how ödemeleri.

• Tam/tevkifatlı işlemlerde tevkifat uygulanmaması veya yanlış oran.

  
  

2.3. İade süreçleri

• Yüklenilen KDV listeleri tutarsız/eksik, iade alt belgeleri zayıf.

• İade doğuran işlem ile yüklenim bağının kurulamadığı dosyalar.

  
  

3) Stopaj (Muhtasar) ve ÇVÖA riskleri

3.1. İç stopajlar

• Kira stopajı eksik/yanlış (brütleştirme hatası dâhil).

• Serbest meslek, telif/royalty, komisyon stopaj oran hatası.

• Huzur hakkı / yönetim kurulu ödemeleri stopaj-sgk sınıflaması hatası.

  
  

3.2. Yurtdışına yapılan ödemeler

• ÇVÖA uygulanacaksa mukimlik belgesi yok → stopaj riski.

• “Hizmet mi, royalty mi, teknik hizmet mi?” sınıflaması → stopaj oranı ve KDV2 birlikte değişir.

• Ödeme kanalı/mahsuben ödeme ve tevsik eksikleri.

  
  

4) Bordro–SGK riskleri (idari para cezası + vergi riski)

• Ücret/yan hakların (prim, bonus, avans mahsup) yanlış dönem ve kümülatif matrah hataları.

• Yemek–yol–konaklama–araç gibi menfaatlerde istisna/prime tabi ayrımı hataları.

• Elden ödeme izleri, masraf avansı kapama zayıflığı.

• Personel giderlerinin proje/şantiye/üretim maliyetlerine dağıtım hataları (özellikle inşaat/üretim).

  
  

5) Envanter, değerleme, karşılıklar (kapanışta “en çok oynanan” alan)

5.1. Stok riskleri

• Fiili sayım yok / zayıf tutanak → stok farkı tarhiyatı.

• Fire-zayiat oranları belgesiz, standart dışı.

• Maliyet hesaplarında (FIFO/ağırlıklı ortalama) tutarsızlık, negatif stoklar.

• Satılamayan/bozulan stoklarda değer düşüklüğü kaydı belgesiz.

  
  

5.2. Alacaklar

• Şüpheli alacak karşılığı: dava–icra/teminat/tevsik eksikliği.

• Değersiz alacak şartları oluşmadan zarar yazma.

• Vadesi geçmiş alacaklarda kur değerlemesi/reeskont hataları.

  
  

5.3. Dövizli kalemler

• Kasa/banka/alacak/borç kur değerleme yapılmaması veya yanlış kur.

• Kur farklarının KDV’li/ KDV’siz niteliği ve belge akışı (fiyat farkı–kur farkı ayrımı).

  
  

5.4. Karşılıklar

• Kıdem/izin karşılıklarının hesaplama seti zayıf.

• Dava/garanti/iade karşılıklarında “olasılık–tutar” gerekçesi yok.

  
  

6) Amortismanlar ve aktifleştirme (incelemede teknik ama etkisi büyük)

• Harcamaların doğrudan gider mi aktifleştirme mi olduğunun yanlış seçilmesi.

• Kıst amortismanın unutulması / yanlış uygulanması.

• Faydalı ömür, amortisman oranı ve sınıflandırma hataları.

• Yazılım, lisans, geliştirme giderlerinde yanlış hesap grubu.

  
  

7) Finansman gider kısıtlaması ve faiz riskleri

• Finansman gider kısıtlamasına girip girmediğinin yanlış değerlendirilmesi.

• Kredi faiz/komisyon/BSMV-KKDF sınıflamasının hatalı yapılması.

• İlişkili kredilerde emsal faiz dokümantasyonu yokluğu.

  
  

8) Kasa ve ortaklar cari hesapları (kırmızı bayrak)

• Kasa bakiyesi fiili gerçeklikle uyumsuz (yüksek kasa).

• Ortaklardan alacaklar / ortaklara borçlar (örtülü kazanç, dağıtım, kayıt dışı endişesi).

• Yıl sonu “geçici” cari hareketlerle bakiyeyi makyajlama (incelemede kolay yakalanır).

  
  

9) Sabit kıymet, araç, gayrimenkul ve gider kısıtları

• Binek araç giderleri ve amortisman kısıtlarının yanlış uygulanması.

• Araç yakıt/otopark/HS/MTV vb. giderlerin belge ve kullanım amacına göre ayrıştırılmaması.

• Gayrimenkul satış/kiralama işlemlerinde KDV–KV istisna şartları ve süre şartlarının atlanması.

  
  

10) E-belge / e-defter / beyanname uyum riskleri (şekli risk → ağır sonuç)

• E-fatura/e-arşiv senaryo, iptal–iade akışı hataları.

• E-defter berat süreleri, berat–yevmiye–kebir tutarlılığı.

• Ba–Bs, KDV, Muhtasar, SGK çapraz kontrollerinde uyumsuzluk.

• Envanter listeleri, amortisman listeleri, stok dökümleri gibi eklerin hazır olmaması.

  
  

11) Özel sektör “yüksek risk” başlıkları (kapanışta mutlaka ayrı bakılır)

• İnşaat/taahhüt: hakediş–avans–yıllara sari ayrımı, şantiye maliyet dağıtımı, iş bitim testleri.

• E-ticaret/perakende: sanal pos, iade, komisyon, pazaryeri mutabakatları; gelir brüt/net.

• İhracat: ihracat bedelinin yurda getirilmesi süreçleri, KDV iade dosyası.

• Sağlık/eğitim: istisna–tevkifat–SGK–hasta tahsilat akışları.

  
  

12) Kapanıştan önce “mutlaka hazırlansın” kanıt/dosya seti

• Cari mutabakatlar (seçili büyük cariler), banka ekstre–pos mutabakatı.

• Stok sayım tutanakları + fark analizleri.

• Grup içi işlemler dosyası: sözleşme, hizmet kanıtı, emsal çalışması.

• KDV2 ve stopaj gerekçeleri (yurtdışı ödemeler için mukimlik belgeleri dâhil).

• Amortisman listesi + ekleme/çıkış tutanakları.

• KKEG çalışma tablosu (kalem bazlı açıklama ve belge referansı).